Tagarchief: Nooit meer slapen

De aardige vrouw met de koffie is net even weg

Nooit meer slapen van W. F. Hermans

Mijn grootste vrees, en van vele schrijvers met mij vermoed ik, is dat wat ik schrijf saai is. Ik ben niet bang om over saaie mensen te schrijven, of om een verhaal te vertellen waarin vrijwel niets gebeurt, waarin misschien zelfs geen verhaal aanwezig is – ik bedoel de angst dat je tekst saai is om te lézen.

Wat je nodig hebt is conflict, hoe klein ook, en een boek dat er bol van staat is Hermans’ Nooit meer slapen. Alfred Issendorf onderneemt een tamelijk amateuristische wetenschappelijke expeditie, meer gedreven door eerzucht dan belangstelling, en werkelijk alles zit hem tegen. Dat geldt niet alleen op grote schaal – de mensen die hem kunnen helpen door hem de juiste luchtfoto’s te geven, doen het niet, uit onwil of door onbenul, en de ontdekking die hij hoopte te doen wordt door een ander gedaan. Het geldt juist ook op kleine schaal, in elke handeling, elke ogenschijnlijk onbeduidende interactie. Meer dan het overkoepelende melodrama, is het deze continue wrijving die de tekst zijn oorspronkelijkheid geeft, die de identiteit van het boek vormt.

‘De portier is een invalide,’ begint Hermans, en niet alleen is de man fysiek niet goed in staat om Issendorf te helpen – hij kan zijn aanbevelingsbrief niet lezen – hij lijkt er ook helemaal geen zin in te hebben. Dit is de meest behulpzame mededeling die Issendorf uit de portier weet los te krijgen: ‘Het is mogelijk dat professor Nummedal op zijn kamer is.’ We zijn dan anderhalve pagina verder.

Achter deze ontvangstbalie had Hermans ook een aardige jonge vrouw kunnen plaatsen die koffie voor Issendorf haalde. Maar Alfred Issendorf is geen personage dat aardige jonge vrouwen tegenkomt die koffie voor hem halen. Als hij komt opdagen zal het universum altijd zo tegen hem samenspannen dat de aardige vrouw met de koffie net even weg is.

Zo’n keuze, in dit geval voor het soort poortwachter, is één manier om voor wrijving te zorgen, ín een tekst. Er zijn ook teksten die een conflict creëren met de lezer. Een boek dat de lezer – in elk geval deze lezer – uitdaagt door een mysterie groter te maken, is Niña Weijers De consequenties. Daarover binnenkort meer.