Haushofers hemel

‘Autobiografie van mijn jeugd’ noemde Marlen Haushofer haar roman Hemel die nergens ophoudt. Dat is het misschien wel, maar niet in de vertrouwde zin. Hemel die nergens ophoudt is de wereld van een opgroeiend kind, van twee tot ze uit huis gaat met een jaar of twaalf. Meta’s vader is jachtopziener, het gezin leeft op het platteland, tussen de bossen en de weilanden, alles lijkt kalm en vertrouwd maar is toch vervreemdend, groot, in zekere zin dreigend en ongrijpbaar door de ogen van een kind.

De kern van Hemel die nergens ophoudt is de relatie met haar ouders, de verwondering over het langzaam maar zeker vanzelfsprekender worden van haar omgeving. Er is geen echt plot, geen groots drama. Losse scènes in de tegenwoordige tijd, zonder hoofdstukken of nummering, alleen gescheiden door witregels. Nergens krijgt het boek het ‘en-toen-en-toen’ karakter van de meeste autobiografieën. Hier geen plaatsen en data, hier zelfs nauwelijks oorzaak en gevolg. Dit zijn ervaringen die je meenemen naar de kern van het leven van een kind, alle nodeloze feitelijke informatie eruit weggesnoeid.

De stijl is eenvoudig, soms op het kinderlijk oubollige af, maar dat werkt wel, zoals hier: ‘Vrouwengeschreeuw is volkomen onverdraaglijk en doet absoluut niet aan een leeuw denken.’ Een eenvoudige, effectieve zin, die net zoveel zegt over Meta’s gedachtewereld als over de mensen om haar heen. De leeuw, dat is haar vader, een goedmoedige leeuw bij wie de kleine Meta zich op haar gemak voelt.

Interessant is dat Haushofer in de derde persoon schrijft, en dat het taalgebruik van de verteller meegroeit met het kind Meta. Je zou zoiets eerder verwachten als Meta in de eerste persoon zelf zou vertellen. Maar misschien creëert Haushofer juist op deze manier nog meer een kinderwereld. En dat is de grote kracht van dit boek, je komt echt in een kinderwereld terecht, zonder dat de het ergens kinderachtig wordt. ‘De mensen zullen zeggen dat Meta liegt. Liegt ze echt? Ze weet het zelf niet. Soms liegt ze heel bewust, om een straf te ontlopen, maar die leugens worden zelden ontdekt. Maar dikwijls vertelt ze verhalen waar ze heilig in gelooft, totdat mama haar duidelijk maakt dat er iets niet klopt. Het leven is zo onveilig als je niet meer op je ogen en oren kunt vertrouwen. Waarom is een droom leugen en dat wat overdag gebeurt waarheid?’

Wat dit boek zo interessant maakt is dat je als lezer de ruimte hebt om in te vullen, zelfs bijna gedwongen wordt die ruimte te nemen. Wat je invult is haar leven, haar wereld. Je vult hem in tussen en boven de scènes. Haar botsingen met haar moeder, haar plezier met haar vader, haar angst bij de slachtplaats waar de varkens geslacht worden, ze komen samen in een beeld van een jeugd. Inderdaad een autobiografie, maar dan een van de essentie en niet van de franje.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s