Literair weerwoord

Een paar weken terug kreeg ik de vraag of ik een bijdrage wilde schrijven voor de bundel Als dit zo doorgaat, een initiatief van Auke Hulst. Tegenover populisme, angst, uitsluiting, opruiing en onderdrukking, zetten meer dan twintig schrijvers de zeggingskracht van literatuur. Wilde ik meedoen?

Over die vraag moest ik even nadenken, of eigenlijk over een grotere: wat wil ik met literatuur? Wat betekent ze voor mij? Dat is wel weer een heel grote vraag, maar in dit geval betekende het concreet: wat vind ik van geëngageerde literatuur?

Ooit ben ik begonnen aan Aldous Huxleys Brave New World. Ik vond het niet door te komen. George Orwells 1984 heb ik me niet eens aan gewaagd. De sociaal betrokken romans van Heinrich Mann zijn nauwelijks nog bekend, ik heb er nooit een van gelezen, terwijl het werk van Thomas Mann tot mijn favorieten hoort.

Maar is Dr Faustus geen geëngageerde literatuur, in zijn commentaar op de Duitse maatschappij, op de mentaliteit van haar denkers en kunstenaars? En De Toverberg, met zijn discussies tussen de nihilistische jezuïet Naphta en de democratische liberaal Settembrini? Zelfs De Buddenbrooks lees ik als een kritiek op een eenzijdige, verstikkende, puur op praktisch nut gerichte burgermaatschappij, die alle vervoering, alle gevoeligheid voor kunst of muziek verdrukt.

Het zijn romans met elk een heel eigen identiteit, die zich zeker engageren met de wereld, maar die ook erg persoonlijk zijn, een flinke psychologische diepgang hebben. Ze creëren een wereld waarin je je kunt laten meevoeren, die een connectie op een dieper niveau kan maken met je geest – ik schreef er vorige week over – en zo dragen ze bij aan je eigen gedachtevorming, soms expliciet, vaker enkel door je denkruimte te vergroten.

En dat is in elk geval iets wat ik vind van literatuur: het engageert de lezer. Als ik een betoog lees met standpunten en argumenten, is mijn eerste neiging tegenargumenten te bedenken. Ik vorm mijn mening niet in een debat; enkel een betoog over een onderwerp waar ik niks van weet, en waar ik dus ook geen mening over heb, overtuigt mij soms.

Literatuur werkt doordat het niet argumenteert, maar ruimte laat, niet de complexe wereld reduceert, zoals argumenten doen, maar juist die complexiteit van het mens-zijn wil onderzoeken, laten zien, vieren.

En dat was mijn antwoord op de vraag die ik mezelf stelde. Ja, ik wilde meedoen aan Als dit zo doorgaat, ik wilde een tekst schrijven. En die tekst moest in de eerste plaats in literaire zin iets toevoegen, anders is het niks.

Is dat me gelukt? Dat kun je vanaf 9 maart zelf beoordelen, dan ligt Als het zo doorgaat in de boekhandel, met daarin mijn bijdrage: ‘Businessmodel’.

2 gedachten over “Literair weerwoord

  1. Pingback: Comfort literature – Matthijs Eijgelshoven

  2. Pingback: Wrong place, right time / wrong time, right place – Matthijs Eijgelshoven

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s