Onheilspellende openingszetten

In de eerste zin van Cat’s Eye geeft Atwood je de kern van de roman. ‘Time is not a line but a dimension, like the dimensions of space. If you can bend space, you can bend time also, and if you knew enough and could move faster than light you could travel backward in time and exist in two places at once.’ Herinnering speelt in het boek een belangrijke rol, maar wordt niet echt als herinnering weergegeven. Misschien moet ik ook niet dat woord, ‘herinnering’, gebruiken. Maar ‘het verleden’ dekt de lading ook niet. Het is inderdaad alsof de vertelster en de andere personages in twee tijden tegelijk bestaan, die Atwood ook beide beschrijft in de onvoltooid tegenwoordige tijd.

De roman heeft nauwelijks een plot: Elaina, een oudere schilder is in Toronto voor een overzichtstentoonstelling van haar werk en denkt aan vroeger. In dat verhaal van haar kindertijd en jeugd volg je feilloos de veranderende verhoudingen binnen haar vriendengroepje. Elaine was het slachtoffer van steeds ernstiger pesterijen en vindt later haar eigen weg, terwijl haar beste vriendin en tegelijkertijd grootste kwelgeest, Cordelia, langzaam ontspoort.

Een goede opening doet veel voor een roman. Natuurlijk is alleen een begin nog geen boek en zijn er andere aspecten van de tekst die deze roman maken tot wat hij is. Atwood roept Elaines kindertijd op een bijna hypnotiserende manier op en als je je laat meevoeren, is die kindertijd meer een sensatie, een bepaalde sfeer, dan een verzameling gebeurtenissen. Dat komt onder andere door alle details, de hele kinderwereld die Atwood bouwt, maar het komt ook – vooral- door de vertelstem van Elaine, matter-of-fact, nergens zielig of dramatisch, al geeft de inhoud van haar verhaal daar genoeg aanleiding toe.

Terug naar de opening. Ook in deze zin neemt Atwood je mee in het uitgangspunt waar de rest van de roman het resultaat van is: ‘There is no one I would ever tell this to, except Cordelia. But which Cordelia? The one I have conjured up, the one with the rolltop boots and the turned-up collar, or the one before, or the one after? There is never only one, of anyone.’ Meestal houd ik niet zo van zulke expliciete duidingen, maar in dit boek werkt het goed, net als al die details die ze geeft van Elaines kindertijd, hebben dit soort duidingen het effect dat er een eigen wereld wordt gecreëerd waarbinnen we de rest van het verhaal lezen: dit is het uitgangspunt, zegt Atwood, dit is hoe de wereld in Cat’s Eye in elkaar zit.

In taal die simpelweg zegt wat hij moet, stelt Elaine zich voor hoe Cordelia nu zou zijn: ‘I think of Cordelia examining the growing pouches under her eyes’ … en dan, over de crème die Cordelia opsmeert, in diezelfde voorstelling … ‘which is the right kind. Cordelia would know the right kind.’ Die laatste toevoeging maakt dit meer dan alleen een gedachte aan een vriend die ze lang niet gezien heeft – er zit iets onheilspellends in die toon.

De rest van de alinea gaat over wat Cordelia bij zichzelf zou zien aan tekenen van verval, en eindigt met: ‘Nobody else notices these things yet, unless they look closely; but Cordelia and I are in the habit of looking closely.’ Ook hier gebruikt Atwood zo’n laatste frase om een interpretatie, een commentaar, een gedachte toe te voegen aan een verder vrij feitelijke beschrijving of weergave van gebeurtenissen, waarmee de tekst naar een andere laag duikt, van de oppervlakte, naar de diepte.

Nog één citaat om te laten zien hoe Atwood in de opening van Cat’s Eye vooruitblikt op de rest van de tekst: ‘I can feel my throat tightening, a pain along the jawline. I’ve started to chew my fingers again. There’s blood, a taste I remember. It tastes of orange Popsicles, penny gumballs, red licorice, gnawed hair, dirty ice.’

Een jeugd, een kindertijd, een omineuze blik in die kindertijd.

2 gedachten over “Onheilspellende openingszetten

  1. oscar römer

    Atwood heeft zeker astronomie gestudeerd zijn bewering over de tijd in de openingszin wordt door vele empiristen onderbouwd: sneller dan het licht is terug in de tijd.
    Mij spreekt de beschrijving van zijn jeugd meer aan: het nagelbijten, smaak van bloed, verbrand haar en smerig ijs daar komt de echte beleving om de hoek kijken.

    Liked by 1 persoon

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s