Schilder, schilder, schilder

Over Een kunstenaar van het vlietende leven van Kazuo Ishiguro

Mijn jongste zoon wilde iets schilderen met acryl en zo stond ik ineens na jaren met mijn tubes verf in mijn handen. Niet voor mezelf dus, en ik denk dat ik voorlopig ook niks op doek zal zetten, maar ik moest wel ineens denken aan het eerste boek van Kazuo Ishiguro dat ik ooit heb gelezen en vroeg me af waar mijn fascinatie voor kunstenaars als personages vandaan komt. Suzy, de hoofdpersoon in Retour Calypso, is schilder en de verteller van Ochtend op Denmark Hill, de roman waar ik momenteel aan werk, is dat ook.

Een kunstenaar van het vlietende leven speelt in Japan in de jaren vlak na de Tweede wereldoorlog. Masuji Ono is een gepensioneerde kunstenaar. Ooit is hij begonnen als schilder van het vlietende leven – een stroming in de Japanse kunst die vooral het nachtleven met prostituees, drinkgelagen en theater als onderwerpen had – en later is hij bekend geworden met propagandistisch, oorlogshitsend werk. Die verandering was het gevolg van zijn verlangen om kunst te maken die boven het alledaagse uitsteeg, omdat hij vond: ‘dat een kunstenaar in deze zorgvolle tijden iets moet leren waarderen wat tastbaarder is dan de genoeglijkheden die met het eerste morgenlicht verdwijnen… Mijn geweten zegt mij … dat ik niet voor eeuwig een kunstenaar van het vlietende leven mag blijven.’

Met name de stem van Ishiguro’s verteller is me bijgebleven van dit boek, en de eenvoudige, directe stijl – ik las laatst ergens de term ‘losse toets’, die is zeker op zijn plaats voor de formuleringen van Ishiguro in dit boek. Daarmee bedoel ik niet dat de zinnen achteloos zijn geconstrueerd, verre van, maar dat ze een lichte natuurlijkheid uitstralen.

Vrijwel elke alinea in dit boek is ‘innerlijk’, gaat over de gedachten, observaties of gevoelens van de verteller. Masuji Ono leeft met zijn eigen beslommeringen – hij probeert een goed huwelijk voor zijn dochter te regelen – en in zijn eigen wereld. Die wereld is een herinnerde wereld, waar ik als lezer steeds meer vraagtekens bij ging stellen. Wat heeft Masuji Ono gezien, en wat heeft hij geschapen? Hoe heeft hij zijn wereld verbeeld? Niet alleen op zijn doeken, ook in zijn geest.

Wat mij interesseert aan die kunstenaars als personages is niet zozeer wat ze afbeelden, hoe ze werken of wat hun stilistische keuzes zijn. Het is niet zozeer de vorm, al is vorm uiteindelijk alles waaruit een kunstwerk bestaat, net zoals een tekst alleen uit woorden bestaat.

Wat mij aantrekt is de geestelijke kant, de eigenschap van schilders om de wereld niet te nemen zoals hij is, maar hem te willen verbeelden, becommentariëren, vervolmaken en daarmee iets te willen bereiken. Dat ‘iets’ is vaak ontastbaar is, niet te benoemen – op het moment dat Ishiguro’s kunstenaar ervoor kiest ‘iets te leren waarderen wat tastbaarder is’, komt hij aan de verkeerde kant van de geschiedenis terecht.

Misschien is er nog een reden waarom ik van schilders als vertellers houd: ze creëren een afstand tussen mij en mijn eigen tekst. Ze becommentariëren, vervormen, verbeelden, alsof ze mee-scheppen en met mij de verantwoordelijkheid delen voor het uiteindelijke kunstwerk, de roman waar ze deel van uitmaken.

En nu staan er dus allemaal verfspullen in mijn woonkamer, te wachten tot ze vorm krijgen.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s