Schuld

Over Disgrace van J. M. Coetzee

De eerste keer dat ik dit boek las, vond ik het traag en vergezocht – ook goed geschreven en met een interessante setting, maar het maakte minder indruk op me dan Waiting for the barbarians of Life and times of Michael K.

Nu heb ik het opnieuw gelezen, en vind ik het vlot, verbaast het tempo van het boek me, en vind ik zelfs het deel met de honden helemaal niet vergezocht. Ik probeer het verhaal niet meer te duiden, de symboliek niet meer aan mezelf uit te leggen. En dat werkt beter, doet meer recht aan Coetzees tekst.

Dit verhaal gaat over schuld. De schuld van David Lurie die zijn studente misbruikt, de schuld van wit aan zwart, de schuld van David aan zijn dochter Lucy – hij heeft haar niet kunnen helpen, was opgesloten op het toilet terwijl zij werd verkracht. Het gaat over ingehaald worden door de tijd, over oud(erwets) zijn. Over stijfkoppigheid. Over je niet kunnen aanpassen. Over niet doen wat er van je verwacht wordt. En natuurlijk gaat het over de politieke context, de Zuid Afrikaanse maatschappij net na de apartheid.

Hoe gaat de tekst in op die maatschappelijke context? In elk geval niet opzichtig, ik zou Disgrace geen geëngageerd boek willen noemen, niet in de politieke of sociale zin in elk geval. De post-apartheid maatschappij is op veel subtielere manier onderdeel van het verhaal, zoals in Davids opmerking tegen zijn dochter dat ze niet zo zou hebben gereageerd als het ‘white thugs’ waren geweest die haar hadden verkracht (ze probeert zich in te leven in haar verkrachters). Overigens is dat ook de enige zin waarin Coetzee naar huidskleur verwijst, nergens in de tekst wordt iemand ‘black‘ genoemd, en dit is de enige keer dat ‘white‘ voorkomt.

De opmerking van David laat zien dat er toch meer aan de hand is dan een ‘gewone’ gewelddaad – er lijkt een maatschappelijke rekening te worden vereffend (een reden waarom ik een jaar geleden, bij het nieuws over de oudejaarsnacht in Keulen, aan dit boek moest denken).

Overigens is Coetzee vrij kort en expliciet over de politieke situatie en de verbintenis met Lucy’s verkrachting. Ik herinnerde me dat van de eerste lezing als iets wat meer aan de lezer werd overgelaten, wat je zelf uit de tekst moest halen, maar Coetzee laat David en Lucy erover praten: ‘It was history speaking through them … Think of it that way, if it helps.’

Bij deze tweede lezing valt me vaker op hoe direct Coetzee kan zijn, opzichtig bijna. Zo is er een dialoog over een hond die getraind wordt om tegen zijn natuur in te gaan, een duidelijke verwijzing naar David zelf, van wie ook verwacht werd dat hij tegen zijn natuur in zou gaan, publiekelijk berouw zou tonen (voor zijn affaire met de studente) terwijl hij dat publieke aspect veracht. ‘I think it might have preferred being shot,’ zegt hij over de hond.

Davids advies – ‘think of it that way, if it helps’ – helpt Lucy natuurlijk helemaal niet. Lucy oppert dat wat haar overkomen is, misschien weer overkomen zal, de prijs is die ze betaalt om te blijven. Haar vader kan er niet bij waarom ze ervoor zou kiezen om te blijven, niet op dat moment in elk geval.

Maar ze blijft. En David doet het enige wat hij nog kan: oude honden zo liefdevol mogelijk doden.

Dit verhaal kon alleen in Zuid Afrika verteld worden.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s