Wie zegt het?

Over de macht van Connie Palmens tekst in Jij zegt het

Een boek dat de werkelijkheid aan de haren de fictie in sleurt, is Connie Palmens Jij zegt het. In dit boek laat ze de beroemde en in zekere kringen beruchte Engelse dichter Ted Hughes aan het woord over zijn huwelijk met Sylvia Plath. Hughes en Plath zijn zo ongeveer het bekendste liefdespaar uit de poëziegeschiedenis, en waarschijnlijk het meest tragische. Van beide dichters heb ik werk gelezen, en met mij vele anderen. Kortom, Palmen vertelt een verhaal dat ik – en niet alleen ik – goed ken.

Met Jij zegt het heeft ze er een boek van gemaakt dat mij van begin tot eind boeit; ze heeft Ted Hughes een stem gegeven die ik geloofwaardig vind, terwijl het tegelijkertijd ook duidelijk háár Ted Hughes is, even woordenrijk maar aanmerkelijk gehaaster dan de dichter die deze regels schreef: ‘Words came in the likeness of a wreathed vagina pouring out Handel – / He gave it to the museum. / Words came with barrels of wine – / He let them go sour and pickled his onions.‘ (Uit The Battle of Osfrontalis, in Crow).

Jij zegt het is een boek dat me bijblijft … ‘en niet alleen vanwege Hughes en Plath’, wilde ik toevoegen, maar daar moet ik even bij stilstaan. Stel dat Palmen hun namen niet had gebruikt, dat ze de gebeurtenissen had gewijzigd, zodat het niet meer hun verhaal was – had ik het boek dan net zo goed gevonden?

Het had dan nog steeds zinnen gehad als deze: ‘Ze had iets van een godsdienstfanaticus, dat jakkerende verlangen naar een hogere vorm van zuiverheid, de heilige en gewelddadige bereidheid zichzelf – haar oude, valse zelf – op te offeren, te vermoorden, zodat ze opnieuw geboren kon worden, schoon, vrij en bovenal echt.’ Palmen is niet vies van woorden, noch van directe duidingen. Veel zegt ze in deze zin twee keer, en veel zégt ze ook, in plaats van het te laten ontdekken door de lezer. Het doet aan John Williams’ Stoner denken, ook zo’n boek dat lak heeft aan ‘show, don’t tell.‘ Maar wat moet je ook met zulke dogma’s?

Palmen redt zich prima zonder, ze schrijft bijna samenvattend, maar ook beschouwend – wat ze laat zien zijn niet zozeer de gebeurtenissen van toen, als wel de geest van Hughes nu, op het moment dat hij terugblikt. Dus krijg je overpeinzingen over literatuur, mythologie, de wijze waarop de verbeeldingskracht binnen- en buitenwereld verbindt enzovoort. Ik zou de neiging hebben meer te laten zien, meer actie op te nemen. Maar juist door dat niet te doen, legt Palmen de nadruk op háár tekst, op háár woorden. Zo maakt ze haar tekst los van de bekende gebeurtenissen en is Jij zegt het niet het verhaal van Ted Hughes en Sylvia Plath, maar een verhaal van Connie Palmen.

De identiteit van dit boek wordt gevormd door die niet aflatende, niets verhullende woordenvloed waarin Palmen de herinneringen, of eigenlijk herdenkingen van Hughes giet. Het moordende tempo – niet van de gebeurtenissen, maar van de zinnen, van de korte paragrafen, zijn voor mij het wezen van deze roman. Het is die stijlkeuze waardoor de tekst bezwerend wordt, lijkt op een voortdenderend, alles meesleurend, overweldigend gedicht.

Máár… die in het boek gezogen werkelijkheid is óók een wezenlijk onderdeel van de tekst, is óók wat deze roman zijn eigenheid geeft. En dat is niet toevallig, Palmen heeft de werkelijkheid onderdeel gemaakt van haar kunstwerk, ze heeft de echte Hughes en Plath haar roman in getrokken als schaduwgangers van haar personages.

De impact van kunst ligt niet alleen in het kunstwerk zelf. Misschien draaf ik door, maar deze kwestie kunst – werkelijkheid laat mij nog niet los. Waarom? Omdat ik me afvraag waar ik het allemaal voor doe, scheppen, als ik zo weinig controle heb over de betekenis van mijn schepping?

3 gedachten over “Wie zegt het?

  1. Pingback: Geologie van een boek – Matthijs Eijgelshoven

  2. Pierre Eijgelshoven

    Toen ik een paar maanden geleden bij jou in Weesp was om op te passen en de kinderen sliepen ben ik begonnen in ” Wie zegt het”. Ik had nooit iets van Palmen gelezen. Nu dus een paar hoofdstukken en het is waar ze trekt je het verhaal in. En volgens mij krijgt Plath ze er flink van langs, maar daarvoor moet ik het tot het einde lezen. Wie het zegt is Palmen zelf.

    Liked by 1 persoon

  3. Pingback: Vliegtuig | en de wereld ... en de tekst

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s