De dood op de vierkante millimeter

Over De wand van Marlen Haushofer

Af en toe fantaseer ik erover om ergens, in een bos, aan een verlaten strand, teruggetrokken te leven, alleen, afgezonderd van het razen van de wereld – zeker in tijden waarin dat geraas angstaanjagend begint te klinken.

In Marlen Haushofers De wand bezoekt een vrouw het jachthuis van haar nicht. Die nicht gaat naar een café in het dorp, de vrouw gaat vroeg naar bed. Als ze wakker wordt, staat er een glazen wand tussen haar en het dorp. Iedereen aan de andere kant is versteend.

Hoe compact, hoe schijnbaar eenvoudig kun je een roman maken? Geen hoofdstukken, geen dialoog, één vrouw, een hond, een koe en een kat. Weinig om mee te werken, maar het levert een van de indrukwekkendste boeken op die ik ken, waarin de terloopse wreedheid door de pagina’s sijpelt.

Liefhebben is waar de vrouw aan ten onder lijkt te gaan, maar wat ook haar enige redding lijkt. ‘Ik heb weleens…gewenst dat ik dood was,’ zegt ze over haar leven voor de wand. ‘Over die zware last heb ik altijd gezwegen; een man zou me niet begrepen hebben en vrouwen stonden er immers net zo voor als ik…Dat was nu eenmaal de prijs die je betaalde voor het vermogen tot liefhebben.’

Hoezeer ze ook liefheeft, de dood is in het hele boek onvermijdelijk. Twee van haar dieren krijgen een jong – met beide loopt het slecht af. Ze droomt ‘uitsluitend van doden, want zelfs in mijn droom wist ik dat er geen levenden meer waren. De dromen begonnen altijd heel onschuldig en huichelachtig, maar ik wist vanaf het begin dat er iets ergs te gebeuren stond en onstuitbaar gleed de handeling voort tot aan het ogenblik waarop de vertrouwde gezichten verstarden en ik kreunend wakker werd.’

Het zorgen, het liefhebben geeft haar stabiliteit. ‘Terwijl ik gedachteloos haar flank streelde [van de koe], wist ik plotseling dat ik niet weg kon gaan. Het was misschien dom van mij, maar zo was het gewoon. Ik kon niet vluchten en mijn dieren in de steek laten…Diep in me zat iets dat het mij onmogelijk maakte om dat wat mij was toevertrouwd in de steek te laten. Van het ene moment op het andere werd ik rustig en was ik niet bang meer.’ Ze vindt achter de wand een geluk dat ze in haar eerdere leven was kwijtgeraakt: ‘Ik was een goede moeder voor kleine kinderen…hoe groter de kinderen werden, des te onzekerder voelde ik me met hen…Alles veranderde op een troosteloze manier en ik hield op echt te leven.’

Ondanks de moeilijkheden die de vrouw doormaakt, blijft het verhaal op mij die aantrekkingskracht uitoefenen die hoort bij ontsnappingsfantasieën, dat idee dat je de wereld achter je zou kunnen laten. Op zijn sterkst wordt dat tegen het einde, wanneer de vrouw in zekere zin steeds minder individu wordt. Op de alm, de alpenweide waar ze in de zomer naartoe trekt, begint ze te veranderen. ‘Het was bijna onmogelijk om in de zoemende stilte van de wei onder de grote hemel een apart op zichzelf staand ik te blijven, een klein, blind, eigenzinnig leven dat zich niet in de grote gemeenschap wilde voegen. Eens was het mijn grote trots geweest dat ik zo’n leven was, maar op de alm kwam het me opeens heel armzalig en belachelijk voor, een opgeblazen niets.’

Al snel volgt bij haar de realisatie van de onhoudbaarheid van deze toestand. Ze durft zelfs niet terug naar de alm, ze is bang dat ze haar dieren in gevaar zal brengen. En inderdaad, als ze het later wel doet, volgt er enkel meer dood.

Wat er bij mij als lezer nog restte aan idyllisch beeld van een autarkisch kluizenaarsbestaan, is dan wel definitief tenietgedaan.

Maar áls ik me ooit nog terugtrek in een hut in het bos, dan gaat De wand zeker mee.

Citaten uit de vertaling van Ria van Hengel

 

Een gedachte over “De dood op de vierkante millimeter

  1. Oscar Rómer

    Zonder de dood is er niets. Immers meesten tijd in alle eeuwigheid zijn we dood: is de ik een verzinsel. Immers we kunnen alleen voortbestaan voorbij de wand tussen ik en de ander. Er is geen ik of de ander… er is geen wand alleen de opening, die interdependentie biedt waar alles tot mogelijkheid wordt, waar de wand gelijk ook opening is.

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s