Niets

Over Schuberts Winterreise, Donald Trump en wat ertoe doet

Op de dag dat ik enigszins zelfbewust mijn hart vasthield omdat Donald Trump gekozen was tot nieuwe leider van de vrije wereld en ik bang was voor wat dat betekent voor de vrijheid van allen die anders zijn dan hijzelf, en misschien nog wel banger was voor wat dat betekent voor de nu schijnbaar onbegrensde vrijheid van de mensen die op hem lijken, luisterde ik in het Concertgebouw naar de meest onstuimige, zwarte Winterreise die ik ooit heb gehoord.

De intens romantische cyclus van Schubert – vierentwintig liederen op gedichten van Wilhelm Müller – is doordesemd van de angst die het politieke klimaat ten tijde van Metternich kenmerkte, de tijd van de reactie na de Franse revolutie, een tijd van onderdrukking, onvrijheid en censuur. Ian Bostridge laat in Schuberts Winter Journey: Anatomy of an Obsession overtuigend zien hoe zowel Müller als Schubert daar de klappen van hebben gevangen, maar er niet hun mond om hebben gehouden.

Eerder die dag schreef ik: ‘Trump heeft vannacht de Amerikaanse verkiezingen gewonnen. En nu? Sommige mensen doen alsof de wereld is ontploft, maar er is wel vaker een eikel president van de VS geweest. En ik? Ga me vragen stellen, over hoe (on)belangrijk het is wat ik doe – als het gaat over geopolitiek, als het gaat over haat, als het gaat over racisme, al die dingen, wat doet literatuur er dan toe? Niets.’

Voorafgaand aan het concert – ik had me er lang op verheugd, al maanden geleden kaarten gekocht – was ik bang dat het me misschien te weinig zou beroeren, niet meer zou zijn, kon zijn, dan een herhaling, een samenvatting, een commentaar wellicht op de opnames die ik zo goed ken.

O boy, was I wrong. Gerold Huber behandelde de piano als allesbehalve een liefje, hij gaf het apparaat wanneer het moest ervan langs alsof ze hem bedrogen had. Christian Gerhahers stem nam me mee op zoetgevooisde paden – maar nooit langer dan een enkel moment – en sloeg me zonder genade met de muziek in het gezicht, niet in de laatste plaats met een indrukwekkende variatie in volume.

En meer dan op welke opname merkte ik: Winterreise is geen ‘mooie’ muziek. Schuberts vrienden hadden gelijk toen ze het voor het eerst hoorden en zeiden dat de liederen hen niet konden bekoren – daar zijn ze dan ook niet voor. Aan het begin van het concert glimlachte ik onwillekeurig, niet veel later raakte ik bedrukt, tegen het eind stonden bij der Wegweiser de tranen in mijn ogen – niet in de laatste plaats omdat ik wist dat het een van de laatste liederen was en er aan deze ervaring dus snel een eind zou komen, terwijl ze me niet lang genoeg kon duren. Niet hier het persoonlijke, gekwelde van Bostridge. Niet hier het virtuoze, bijna troostende van Fischer-Dieskau. Niet hier het passievolle van Tiliakos. Allemaal uitvoeringen die me raken. Maar dit was Winterreise voor deze wereld: ruw, schokkend, meedogenloos, waar, onontkoombaar en pijnlijk, inluider van een winter in de echte wereld die me, in tegenstelling tot die in de muziek, niet snel genoeg voorbij kan zijn.

En ja, het is belangrijk. Ja, het doet ertoe. Je verandert de wereld niet met alleen een muziekstuk, een boek of een schilderij. Maar ik heb ze nodig, om mens te zijn. En zonder menselijkheid is de winter oneindig.

4 gedachten over “Niets

  1. Pingback: Comfort literature – Matthijs Eijgelshoven

  2. Oscar

    Ik hoop dat Melania binnenkort vandoor gaat met een Mexicaanse Matador en dat Trump dan van verdriet een oneindige wandeling gaat maken op de eeuwige jachtvelden van sneeuw op Alaska of Antarctica om eens en voor altijd echt af te koelen ….

    Liked by 1 persoon

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s