Verlangen naar het ongrijpbare

Over De consequenties van Niña Weijers

Wat is het bijzondere van dit boek? De trefzekere stijl? De ironische distantie die me in deze roman niet tegenstaat, omdat ik wel in Minnie Panis geloof?

Ik denk dat het vooral het ‘transcendente’ is, for want of a better word, de manier waarop de verschillende verhaallijnen in de tekst een betekenis oproepen die ik wel voel, maar niet gemakkelijk kan grijpen.

De structuur is vrij eenvoudig: het eerste deel, in het heden, gaat over kunstenares Panis, haar fotograaf en hun project; het tweede deel, in het verleden, gaat over Panis’ geboorte, haar moeder en de arts Johnstone, om aan het eind van het tweede deel terug te keren naar het heden, als Panis en Johnstone elkaar opnieuw ontmoeten. De twee delen worden gescheiden door een tekst over de kunstenaar Bas Jan Ader.

Ik dacht al snel te weten waar het boek naartoe ging, maar nee, in het tweede deel worden de vragen – althans voor mij – juist groter. Wat is het verband tussen Panis’ niet-huilen als baby en de kunst die ze maakt? Wat is het verband met Bas Jan Ader? Zijn deze verhalen alleen een verheerlijking van het verdwijnen? Onderstrepen ze dat leven en kunst voor Panis niet scheidbaar zijn? Maar aan het eind maakt ze een andere keuze dan Bas Jan Ader, überhaupt heeft ze – in tegenstelling tot hem – een keuze. En de rol van Johnstone? In welke mate is Minnie Panis zijn project?

Weijers lost niks op, biedt geen uitweg. En het komt niet gekunsteld over. Gaandeweg het boek wordt het mysterie groter, in plaats van dat een oplossing dichterbij komt. Een boek om als een gedicht over je heen te laten komen. Of als een droom, om Bret Easton Ellis te citeren: ‘a novel should be like a dream’ (Lunar Park). Wat dat betreft heeft De consequenties ook wat weg van het nog opzichtiger geconstrueerde Paradijs Verloren van Cees Nooteboom – een schrijver die Weijers hoog heeft zitten.

Hoe zou dit boek zijn zonder het essay over Bas Jan Ader? Of als dat stuk meer verklaarbaar in de tekst was gebed? Weijers had bijvoorbeeld een van de personages over hem kunnen laten schrijven – de ex van Panis is al jaren bezig met een proefschrift over de kunstenaar. Maar dat zou voorspelbaarder zijn en minder aan het karakter van het boek bijdragen. Nu stel ik me er vragen over. Ook over de inhoud van die passage. Je zou dit deel van de tekst kunnen lezen als een duiding over hoe je Panis’ verhaal moet interpreteren, maar het past niet één op één.

Zo geeft Weijers je genoeg om over na te denken. Welke betekenis moeten we hechten aan het citaat: ‘het enige wat de vis hoeft te doen is zich verliezen in het water,’ dat een paar keer in het boek voorkomt? En aan de instortende brug, met zijn ondergang al ingebouwd in de fouten in zijn ontwerp? De consequenties… Ik kan bij alles wat bedenken, wil dat blijkbaar ook graag, en krijg het niet zomaar.

Dertien vraagtekens in dit bericht. Dit boek lost geen mysteries op, het creëert ze. Een wereld vol bevredigende onrust.

 

PS: Hoe ik hier lees, en in een eerder bericht over Hermans’ Nooit meer slapen, noemt Weijers ‘scheppend lezen’. Ze schreef erover in de Groene Amsterdammer: De evangelist.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s